آداب غذا خوردن در اسلام
آداب غذا خوردن در اسلام
مقدمه
مسلما هر آنچه اسلام براي ما تشريح كرده است،از احكام واجب و مستحب و مكروه تا آداب واجب و مستحب و مكروه ،همه و همه براي سعادتمندي بشر چه در دنيا و چه در آخرت ميباشد. و چه بسا كه اينها در وهله ي اول براي سعدتمندي جسماني و روحاني و رواني ما در دنيا ميباشند.و هر كدام عوارض نهفته اي در خود دارند كه نه تنها ما بلكه علم امروزه بشر قادر به تشخيص آن نيست . همان طور كه بشر و علم تا به امروز يكي يكي به دستورات الهي و اسلامي رسيده اند و آنها را توصيه مي كنند در آينده اي دور يا نزديك بقيه ي دستورات اسلامي را نيز توصيه خواهند كرد.
ملا صدرا فيلسوف بزرگ اسلامي در اين باره مي گويد: «نمي شود كه قوانين اين دين بر حق الهي ، كه چون خورشيد، روشن و درخشان است ، با دانش و استدلال يقيني مخالفت داشته باشد ، و مرده باد آن فلسفه اي كه قوانينش با كتاب قرآن و سنت رسول خدا(ص) و ائمه ي اطهار(عليهم السلام)مطابقت نداشته باشد».
آداب غذا خوردن از ديدگاه اسلام
حضرت فاطمه(س) در آداب غذا خوردن چنين بيان مي كنند:
« دوزاده خصلت در سفره وجود دارد و لازم است هر مسلماني آنها را بداند، و چهار مورد آن واجب ،وچهار مورد آن مستحب ،وچهار موردش از آداب است.
و اما چهارتا كه واجب اند عبارتند از:
1- معرفت به اينكه روزي را خدا مي دهد.
2- راضي شدن به آنچه كه خداوند عطا فرموده است.
3- گفتن بسم الله.
4- شكر و سپاس خداوند در پايان غذا.
و آنها كه مستحب اند:
1- وضو گرفتن قبل از هر وعده ي غذا.
2- نشستن بر روي پاي چپ.
3- خوردن با سه انگشت.
4- شروع كردن غذا با اندكي نمك.
و اما آنهايي كه از ادب هستند عبارتند از:
1- خوردن از مقابل خود.
2- لقمه را كوچك گرفتن.
3- جويدن زياد غذا.
4- نگاه نكردن بر روي مردم.»
خرما غذاي مومن است
حضرت زهرا (س) نسبت به ارزش غذاي خرما فرمود: « براي مومن خرما هديه ي خوبي است.»
خوردن براي زيستن و ذكر گفتن است
تو معتقد كه زيستن از بهر خوردن است
چه هنگام بخوريم و بياشاميم؟
· غذا خوردن پيامبران در شب، پس از نماز عشاء بوده است.
· مستحب است در اول روز و در اول شب غذا بخوريم و در ميان روز و در طول شب، غذا نخوريم.
· ميان وعده هاي غذايي،غذا نخوريد؛زيرا هم هضم غذاهاي قبلي را مشكل مي سازد و هم هضم غذاهاي فعلي را. اگر احساس ضعف زياد و يا گرسنگي شديد كرديد، با نوشيدن يك نوشيدني سالم و يا خوردن مقدار مختصري ميوه ، ضعف خويش را بر طرف سازيد.
چه چيز بخوريم؟
· بهترين غذا نزد پيامبر اكرم(ص) " گوشت " بود و مي فرمود:
گوشت ، حس شنوايي را تقويت مي كند و برترين غذا در دنيا و آخرت است.
· غذاي خود را هميشه با كمي نمك شروع و ختم كنيد تا هميشه سالم باشيد.
· از خوردن غذاهاي زير پرهيز كنيد:
- غذاي حرام؛
- غذاي غير مسلمانان؛
- غذاي آدمهاي بي مبالات(كساني كه نسبت به حلال و حرام و نجاست و پاكي توجهي ندارند و به آن اهميت نمي دهند.)؛
- غذاي شبهه ناك(غذايي كه در پاكي و حلال بودن آن شك داريم)؛
- غذا و نان سوخته يا خمير؛
- غذاي مانده و كهنه شده؛
- غذاي داراي ادويه ي زياد؛
- غذاي چرب؛
- غذاي زياد سرخ شده.
چگونه بخوريم؟
· غذا را با آرامش خيال آغاز كنيد.
· قبل و بعد از غذا دست هايتان را با آب و صابون بشوييد.
هنگام شروع و ختم غذا
· غذا را با نام خدا آغاز كرده با حمد و شكر او به پايان بريد.اگر در سر سفره چند غذا موجود است مستحب است در وقت خوردن هر كدام از آنها « بسم الله » بگوييم و يا يك بار بگوييم : الحمدلله علي اوله و آخره.
· بر سر سفره مودب بنشينيد. پيامبر اكرم (ص) بر سر سفره همچون بردگان ،مودب مي نشستند.
· وجود نان در سفره براي شروع خوردن كافي است.
· از ابتداي ظرف خود به سمت آخر تناول كنيد.
· به اندازه ي نياز خويش يا مقدار كمتر از غذا برداريد تا در پايان چيزي در ظرفتان باقي نماند.
مستحبات غذا خوردن
· پيامبر اكرم(ص) از جلوي خود غذا مي خورد و از جلوي ديگران غذا بر نمي داشتند.
· امام صادق (ع) : حتي الامكان با دست چپ غذا مخور. با دست راست و با سه انگشت غذا خوردن مستحب است.
· پيامبر اكرم(ص) هنگام تناول غذا به كسي كه روبروي ايشان نشسته بود تعارف مي كرد، و موقع آب نوشيدن به كسي كه در طرف راستش نشسته بود آب مي نوشانيد.
· پيامبر اكرم(ص): لقمه را كوچك برداشتن از ادب است.
· اميرالمومنين علي(ع): غذا را خوب بجويد. خوب و زياد جويدن غذا در تقويت حافظه موثر است.
· بدون سر و صدا و با دهان بسته غذا بخوريد.
· در غذا خوردن عجله نكنيد؛آرامش خود را حفظ كنيد.غذا خوردن را طول دهيد.
· آب و مايعات را كم كم بنوشيد؛ هرت نكشيد.
مكروهات غذا خوردن
· توجه داشتن به ديگران.
· استفاده از غذاي زياد گرم و زياد سرد. پيامبر اكرم(ص) غذاي داغ ميل نمي كردند و مي فرمودند:«خداوند به ما آتش نخورانيده است.غذاي داغ بركت ندارد». پيامبر اكرم(ص) غذا را فوت نمي كرد؛ صبر مي كرد تا سر شود.
· صحبت كردن موقع تناول غذا.
· پاره كردن نان با كارد.
· گذاشتن نان در زير ظرف.
· پاك كردن گوشت استخوان به گونه اي كه چيزي بر آن نماند.
· دور انداختن ميوه قبل از آنكه آن را كاملا خورده باشيم.
· پوست كندن ميوه.(پوست بسياري از ميوه ها علاوه بر اينكه مملو از ويتامين ها است، به علت سلولزي بود،اجابت مزاج را تسهيل مي كند).
چند نكته
- اگر تشنه هستيد، قبل از غذا آب بنوشيد نه در ميان غذا. تا نيم ساعت بعد از غذا نيز از خوردن آب و چاي پرهيز كنيد.
- براي پاك كردن استخوان آن را با انگشتان گرفته و گوشت آن را با دندان و به اندازه هاي كوچك جدا كنيد.اگر برايتان مشكل نباشد استفاده از قاشق و چنگال براي اين كار مناسب تر است.
- براي خارج كردن زوائد غذا از دهان ، ابتدا آن را در مشت گرفته و سپس در ظرف قرار دهيد.
پس از اتمام تناول غذا
- ليسيدن انگشتان پس از اتمام غذا مستحب است؛
- شكر الهي را به جاي آوريد؛
- از آروغ زدن آشكارا اجتناب كنيد؛
- پيامبر اكرم –صل الله عليه و آله وسلم-به شخصي كه آروغ مي زد مي فرمود : آروغ خود را نگاه دار. هر كه دردنيا سيرتر است در قيامت گرسنه تر خواهد بود.(البته گاهي آروغ زدن ناشي از ناراحتي دستگاه گوارش مثل ورم معده است نه به خاطر پر خوري كه مسلما اين حالت مورد نظر پيامبر –ص-نميباشد.)
- دندانهايتان را مسواك بزنيد؛(در آينده فوايد و سفارشات معصومين-عليها السلام-در مورد مسواك زدن را مطرح خواهم كرد)
- خوردن آنچه در بيرون سفره مي ريزد مستحب است و اگر در صحرا و فضاي باز غذا مي خوريد، آنچه را كه مي ماند و در بيرن سفره مي ريزد براي حيوانات رها كنيد.
- پس از غذا كمي استراحت كرده و از انجام كار فكري و فعاليت سنگين خودداري كنيد.
- پس از ناهار به پشت خوابيده پاي راست را روي پاي چپ قرار دهيد.
- پس از شام و قبل از خواب پياده روي كنيد.
آشاميدن و مستحبات آن
- بهترين نوشيدني آب است.
اميرالمومنين علي عليه السلام: آب ، سرور نوشيدني هاي دنيا و آخرت است.
- «بسم الله» گفتن پيش از نوشيدن؛
- «الحمد الله» گفتن و درود فرستادن بر حضرت اباعبدالله الحسين عليه السلام و اهل بيت ايشان، و لعنت كردن دشمنان و قاتلان ايشان پس از نوشيدن؛
- مكيدن آب؛
- ايستاده آشاميدن در روز، و نشسته آشاميدن در شب؛
- به سه نفس نوشيدن؛
- پيامبر اكرم صل الله عليه و آله وسلم با سه نفس آب مي نوشيد.
- از روي ميل و در صورت تشنگي، آشاميدن.
مكروهات آشاميدن
- زياد آشاميدن؛
- آشاميدن پس از غذاي چرب؛
- هرگاه پيامبر اكرم صل الله عليه و آله وسلم غذاي چرب ميل مي كرد، كمتر آب مي نوشيد.
- ايستاده آشاميدن در شب و نشسته آشاميدن در روز؛
- با دست چپ آشاميدن؛
- از محل دسته و شكستگي ظرف نوشيدن.
به ياد داشته باشيد:
- خداوند مي فرمايد لباس دشمنان مرا مپوشيد، غذاي دشمنان مرا نخوريد، روش دشمنان مرا دنبال مكنيد كه در اين صورت، دشمن من خواهيد بود همان طور كه آنان دشمن من هستند.
- اميرالمومنين علي عليه السلام: تا هنگامي كه اين امت لباس بيگانگان را نپوشند و غذاي بيگانگان را نخورند در خير و نعمت باشند.پس چون چنين كنند، خدا ايشان را خوار و ذليل سازد.
- حاضر شدن بر سر سفره اي كه در آن شراب وجود دارد حرام است.
- اسراف كردن غذا و آب حرام است.
امام صادق عليه السلام خداوند به اندازه مصرف كردن را دوست دارد و از اسراف كردن بيزار است؛حتي به اين مقدار كه هسته اي را كه ميتوان كاشت دور اندازي و زيادي آبي را كه نوشيده اي دو افكني.
بعضي نكات اخلاقي
- پيامبر اكرم صل الله عليه و آله و سلم هر خانه اي كه مهمان به آن وارد نشود فرشتگان نيز به آن وارد نمي شوند.
- بهترين غذاي پيامبر اكرم صل الله عليه و آله وسلم غذايي بود كه با ديگران ميل مي فرمود.
- پيامبر اكرم صل الله عليه و آله وسلم هرگز غذايي را مذمت و نكوهش نكرد. اگر آن را دوست مي داشت مي خورد و اگر دوست نمي داشت ميل نمي كرد.
--------------------------------------------
براي اطلاعات بيشتر و مفصل تر رجوع كنيد به كتاب آداب مسلمان زيستن صفحه ي 93 تا 104
منبع كتاب آداب مسلمان زيستن ،سيد عبدالله شكور صفحه ي 93 تا102
در دنياي امروز، اطلاع رساني ، تبليغات و رفع شبهات ،مورد توجه همگان است؛برماست كه در زمينه ي شناخت و رفع شبهات ديني مردم و بخصوص نسل جوان بكوشيم.