ویژه نامه ی خرافات در عزاداری ( قمه زنی)
بیانات مقام معظم رهبری درباره قمهزنی
من واقعاً میترسم از این كه خدای ناكرده، در این دوران كه دوران ظهور اسلام، بروز اسلام، تجلّی اسلام و تجلّی فكر اهلبیت علیهم الصّلاة والسّلام است، نتوانیم وظیفهمان را انجام دهیم. برخی كارهاست كه پرداختن به آنها، مردم را به خدا و دین نزدیك میكند. یكی از آن كارها، همین عزاداریهای سنّتی است كه باعث تقرّب بیشتر مردم به دین میشود. این كه امام فرمودند: « عزاداری سنّتی بكنید» به خاطر همین تقریب است. در مجالس عزاداری نشستن، روضه خواندن، گریه كردن، به سر و سینه زدن و مواكب عزا و دستههای عزاداری به راه انداختن، از اموری است كه عواطف عمومی را نسبت به خاندان پیغمبر، پرجوش میكند و بسیار خوب است. در مقابل، برخی كارها هم هست كه پرداختن به آنها، كسانی را از دین برمیگرداند.
بنده خیلی متأسفم كه بگویم در این سه، چهار سال اخیر، برخی كارها در ارتباط با مراسم عزاداری ماه محرم دیده شده است كه دستهایی به غلط، آن را در جامعه ما ترویج كردهاند. كارهایی را باب میكنند و رواج میدهند كه هر كس ناظر آن باشد، برایش سؤال به وجود میآید. به عنوال مثال، در قدیم الایام بین طبقه عوام النّاس معمول بود كه در روزهای عزاداری، به بدن خودشان قفل میزدند! البته پس از مدتی، بزرگان و علما آن را منع كردند و این رسم غلط بر افتاد. اما باز مجدّداً شروع به ترویج این رسم كردهاند و شنیدم كه بعضی افراد، در گوشه و كنار این كشور، به بدن خودشان قفل میزنند! این چه كار غلطی است كه بعضی افراد انجام میدهند!؟
شما بارها دیدهاید، كسانی كه مصیبتی برایشان پیش میآید، بر سر و سینه خود میكوبند. این نشانه عزاداری معمولی است. اما شما تا به حال كجا دیدهاید كه فردی به خاطر رویكرد مصیبت عزیزترین عزیزانش، با شمشیر بر مغز خود بكوبد و از سر خود خون جاری كند؟! كجای این كار، عزاداری است؟!
قمهزدن نیز همین طور است. قمهزدن هم از كارهای خلاف است. میدانم عدّهای خواهند گفت: «حق این بود كه فلانی اسم قمه را نمیآورد.» خواهند گفت: «شما به قمهزدن چه كار داشتید؟ عدّهای میزنند؛ بگذارید بزنند!» نه؛ نمیشود در مقابل این كار غلط سكوت كرد. اگر به گونهای كه طیّ چهار، پنج سال اخیر بعد از جنگ، قمهزدن را ترویج كردند و هنوز هم میكنند، در زمان حیات مبارك امام رضوان اللّه علیه ترویج میكردند، قطعاً ایشان در مقابل این قضیه میایستادند. كار غلطی است كه عدّهای قمه به دست بگیرند و به سر خودشان بزنند و خون بریزند. این كار را میكنند كه چه بشود؟! كجای این حركت، عزاداری است؟! البته، دست بر سر زدن، به نوعی نشانه عزاداری است. شما بارها دیدهاید، كسانی كه مصیبتی برایشان پیش میآید، بر سر و سینه خود میكوبند. این نشانه عزاداری معمولی است. اما شما تا به حال كجا دیدهاید كه فردی به خاطر رویكرد مصیبت عزیزترین عزیزانش، با شمشیر بر مغز خود بكوبد و از سر خود خون جاری كند؟! كجای این كار، عزاداری است؟!
قمهزدن، سنّتی جعلی است. از اموری است كه مربوط به دین نیست و بلاشك، خدا هم از انجام آن راضی نیست. علمای سلف دستشان بسته بود و نمیتوانستند بگویند «این كار، غلط و خلاف است.» امروز روز حاكمیت اسلام و روز جلوه اسلام است. نباید كاری كنیم كه آحاد جامعه اسلامی برتر، یعنی جامعه محب ّ اهلبیت علیهم السلام كه به نام مقدس ولیّ عصر ارواحنا فداه، به نام حسین بن علی علیهماالسّلام و به نام امیرالمؤمنین علیه الصّلاة والسّلام، مفتخرند، در نظر مسلمانان و غیرمسلمانان عالم، به عنوان یك گروه آدمهای خرافی بیمنطق معرفی شوند. من حقیقتاً هر چه فكر كردم، دیدم نمیتوانم این مطلب - قمهزدن - را كه قطعاً یك خلاف و یك بدعت است، به اطّلاع مردم عزیزمان نرسانم. این كار را نكنند. بنده راضی نیستم. اگر كسی تظاهر به این معنا كند كه بخواهد قمه بزند، من قلباً از او ناراضیام. این را من جدّاً عرض میكنم. یك وقت بود در گوشه و كنار، چند نفر دور هم جمع میشدند و دور از انظار عمومی مبادرت به قمهزنی میكردند و كارشان، تظاهر - به این معنا كه امروز هست - نبود. كسی هم به خوب و بد عملشان كار نداشت؛ چرا كه در دایره محدودی انجام میشد. اما یك وقت بناست كه چند هزار نفر، ناگهان در خیابانی از خیابانهای تهران یا قم یا شهرهای آذربایجان و یا شهرهای خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشیر بر سر خودشان ضربه وارد كنند. این كار، قطعاً خلاف است. امام حسین علیه السّلام، به این معنا راضی نیست. من نمیدانم كدام سلیقههایی و از كجا این بدعتهای عجیب و خلاف را وارد جوامع اسلامی و جامعه انقلابی ما میكنند؟!
اخیرا یك بدعت عجیب و غریب و نامانوس دیگر هم در باب زیارت درست كرده اند! بدین ترتیب كه وقتی میخواهند قبور مطهر ائمه علیهم السلام را زیارت كنند از در صحن كه وارد میشوند روی زمین میخوابند و سینهخیز خود را به حرم میرسانند! شما میدانید كه قبر مطهر پیغمبر صلواة الله علیه و قبور مطهر امام حسین، امام صادق، موسی بن جعفر، امام رضا و بقیه ائمه علیهم السلام را همه مردم ایضا علما و فقهای بزرگ در مدینه و عراق و ایران زیارت میكردند. آیا هرگز شنیدهاید كه یك نفر از ائمه علیهم السلام و یا علما وقتی میخواستند زیارت كنند خود را از در صحن به طور سینهخیز به حرم برسانند! اگر این كار مستحسن و مستحب بود و مقبول و خوب مینمود بزرگان ما به انجامش مبادرت میكردند؛ اما نكردند.
اخیرا یك بدعت عجیب و غریب و نامانوس دیگر هم در باب زیارت درست كرده اند! بدین ترتیب كه وقتی میخواهند قبور مطهر ائمه علیهم السلام را زیارت كنند از در صحن كه وارد میشوند روی زمین میخوابند و سینهخیز خود را به حرم میرسانند! شما میدانید كه قبر مطهر پیغمبر صلواة الله علیه و قبور مطهر امام حسین، امام صادق، موسی بن جعفر، امام رضا و بقیه ائمه علیهم السلام را همه مردم ایضا علما و فقهای بزرگ در مدینه و عراق و ایران زیارت میكردند. آیا هرگز شنیدهاید كه یك نفر از ائمه علیهم السلام و یا علما وقتی میخواستند زیارت كنند خود را از در صحن به طور سینهخیز به حرم برسانند! اگر این كار مستحسن و مستحب بود و مقبول و خوب مینمود بزرگان ما به انجامش مبادرت میكردند؛ اما نكردند.
حتی نقل شد كه مرحوم آیت الله العظمی آقای بروجردی رضوان الله تعالی علیه آن عالم بزرگ و مجتهد قوی و عمیق و روشنفكر عتبه بوسی را با این كه شاید مستحب باشد منع میكرد. احتمالا استحباب بوسیدن عتبه در روایت وارد شده است .
در كتب دعا كه هست. به ذهنم این است كه برای عتبه بوسی روایت هم وجود دارد. با این كه این كار مستحب است ایشان میگفتند «انجامش ندهید تا مبادا دشمنان خیال كنند سجده میكنیم؛ و علیه شیعه، تشنیعی درست نكنند.»
اما امروز وقتی عدهای وارد صحن مطهر علی بن موسی الرضا علیهالصلاة والسلام میشوند خود را به زمین میاندازند و دویست متر راه را به طور سینهخیز میپیماند تا خود را به حرم برسانند! آیا این كار درستی است؟ نه؛ این كار غلط است. اصلا اهانت به دین و زیارت است. چه كسی چنین بدعتهایی را بین مردم رواج میدهد؟ نكند این هم كار دشمن باشد! اینها را به مردم بگویید و ذهنها را روشن كنید.
دین، منطقی است. اسلام، منطقی است و منطقیترین بخش اسلام تفسیری است كه شیعه از اسلام دارد؛ تفسیری قوی. متكلمین شیعه هر یك در زمان خود مثل خورشید تابناكی میدرخشیدند و كسی نمیتوانست به آنها بگوید «شما منطقتان ضعیف است.»(1)
نماز نخوانند، اما قمه بزنند!
كسی كه با مسائل كشور شوروی سابق و این بخشی كه شیعهنشین است - جمهوری آذربایجان - آشنا بود، میگفت: آن وقتی كه كمونیستها بر منطقه آذربایجان شوروی سابق مسلط شدند، همه آثار اسلامی را از آن جا محو كردند؛ مثلاً مساجد را به انبار تبدیل كردند؛ سالنهای دینی و حسینیهها را به چیزهای دیگری تبدیل كردند و هیچ نشانهایی از اسلام و دین و تشیع باقی نگذاشتند؛ فقط یك چیز را اجازه دادند و آن «قمهزدن» بود! دستورالعمل رؤسای كمونیستی به زیردستان خودشان این بود كه مسلمانان حق ندارند نماز بخوانند؛ نماز جماعت برگزار كنند؛ قرآن بخوانند؛ عزاداری كنند؛ هیچ کار دینی نباید بكنند؛ اما اجازه دارند كه قمه بزنند! چرا؟ چون خود قمهزدن، برای آنها یك وسیله تبلیغ بر ضد دین و بر ضد تشیع بود! بنابراین، گاهی دشمن از بعضی چیزها اینگونه علیه دین استفاده میکند. هر جا خرافات به میان بیاید، دینِ خالص بدنام خواهد شد.(2)
منبع:
1- فرازهایی از بیانات مقام معظم رهبری در جمع روحانیون استان «كهگیلویه و بویر احمد» در آستانه ماه محرّم 17/03/1373 .
2- بیانات رهبری در دیدار عمومی با مردم مشهد در اول فروردین 1376.
نظر آیة الله سیدمحمدباقر صدر(ره) درباره قمهزنی
سخنان شهید آیة الله سیدمحمدباقر صدر در ردّ بدعتهای عزاداری و قمهزنی:
از آنجا که هدف ما بازگشت به اهلبیت علیهم السلام است؛ و آن بزرگواران آگاهترین افراد بر شریعت اسلام و بر آنچه در خانه رسول رخ داده و میدهد و مسائل مربوط به آن میباشند، با این حال چیزی از آنها به دست ما نرسیده که بتواند ربطی به این امور منفی که هم اکنون در عزاداریها صورت میگیرد داشته باشد. به گونهای که نه در زمان ائمه اطهار علیهم السلام، و نه در بعد از آن مردم با این امور منفی آشنائی نداشتند و این شیوههای عزاداری در زمانهای معاصر ایجاد و رواج یافتهاند. و اگر چیزی از این امور میتوانست در خدمت به اهداف نهضت حسینی مفید و سودمند واقع شود حتماً اهلبیت علیهم السلام اولین کسانی بودند که به آن سفارش مینمودند. و یا حداقل باید اهلبیت علیهم السلام در این مورد حرفی میزدند و یا این که تشویق و حمایتی از این امور مینمودند؛ در حالی که میبینیم آن بزرگواران حتی در احادیث ضعیفشان نیز هیچ گونه اشارهای به این امر نکردهاند.
از آنجا که هدف ما بازگشت به اهلبیت علیهم السلام است؛ و آن بزرگواران آگاهترین افراد بر شریعت اسلام و بر آنچه در خانه رسول رخ داده و میدهد و مسائل مربوط به آن میباشند، با این حال چیزی از آنها به دست ما نرسیده که بتواند ربطی به این امور منفی که هم اکنون در عزاداریها صورت میگیرد داشته باشد. به گونهای که نه در زمان ائمه اطهار علیهم السلام، و نه در بعد از آن مردم با این امور منفی آشنائی نداشتند و این شیوههای عزاداری در زمانهای معاصر ایجاد و رواج یافتهاند.
این در حالی است که اهلبیت مثلاً هنگامی که در موضوع زیارت امام حسین علیه السلام از زیارت پیاده آن حضرت و مشکلات و سختیهای راه آن سخن میگویند به بیان هر اجری که زائر در هر قدمش کسب میکند پرداخته و ریزترین امور را متذکر میشوند. پس میبینیم که چگونه این بزرگواران از این مسائل کوچک سخن گفتهاند اما هیچ اشارهای به این اشکال عزاداری ننمودهاند.
همچنین میتوان در تأکید این موضوع به صورتی واضح به سیره علمای بزرگ در طول تاریخ از زمان ائمه تاکنون اشاره نمود؛ به گونهای که میبینیم علمای اعلام با این که تنها در پی عمل به واجبات شرعیه نبوده، بلکه به مستحبات و سفارشات رسیده از جانب شرع که وسیله قرب به خداوند متعال میباشند نیز اهمیت خاصی میدادند و خویش اولین کسانی بودند که به آنها عمل مینمودند، با این حال در تمام طول تاریخ و حتی تاریخ معاصر شاهد نبودهایم که یکی از مراجع تقلید و یا یکی از علمای معروف مثلاً این گونه اعمال منفی را انجام داده باشند. در صورتی که اگر این اعمال از مقربات الهی بود این علماء اولین کسانی بودند که قیام به آن مینمودند.
پس اگر عالمی وجود دارد که بر انجام شدن این گونه اعمال اصرار دارد و آن را مستحب میداند پس اعتقاد دارم که او باید خود اولین کسی باشد که قمه میزند و آن را نیز همیشه ادامه دهد تا مردم نیز بر او اقتدا نمایند.
از طرفی نیز روشن است که در شریعت اسلام، تمام مردم مخاطب احکام شرعی میباشند و وجهی وجود ندارد که بگوئیم احکامی نزد ما وجود دارد که مخاطب آن مثلاً فقط علماء هستند و یا این که احکامی باشند که مخاطب آن فرد جاهل بوده باشد؛ به گونهای که بعضی از احکام مخصوص علماء و بعضی مخصوص جهلاء باشد یا مثلاً این حکم مخصوص فرد آبرومند و این حکم مخصوص فرد فرومایه باشد و ... پس باید گفت که همه احکام شرعی مشترک بین مسلمانان میباشند؛ چه واجب و چه مستحب. پس اگر عمل مورد نظر ما نیز مستحب باشد برای همه مردم مستحب است چه آنها عالم باشند و چه عامی. با این حال شاهد نبودهایم که هیچ یک از علماء در طول تاریخ اقدام به این عمل کنند که این بدان معناست که آنها این اعمال را مستحب و مقرب کننده نزد خداوند نمیدانستهاند و بنده شخصاً هیچ عالمی را تاکنون نمیشناسم که اصرار بر انجام این صورتهای عزاداری داشته باشد و شاهد نبودهام که مثلاً عالمی قمه بزند. پس اگر عالمی وجود دارد که بر انجام شدن این گونه اعمال اصرار دارد و آن را مستحب میداند پس اعتقاد دارم که او باید خود اولین کسی باشد که قمه میزند و آن را نیز همیشه ادامه دهد تا مردم نیز بر او اقتدا نمایند.
و من خویش شاهد این حقیقت بودم که مرجع کبیر آیت الله العظمی سید محسن حکیم (ره) دائماً میفرمودند:
«همانا قضیه قمهزنی، اندوه و غصهای در گلوی ماست» پس ایشان با این دید به قمهزنی نگاه مینمودند، ولی در جواب سوالات نیز مینوشتند: اگر قمهزنی باعث ضرر به بدن یا هتک حرمت به مذهب اهلبیت و شیعیان گردد، حرام است.
منبع:
شعائر الحسینیه بین الوعی والخرافه، ص119-127
توزیع قمه توسط انگلیسیها( استاد رحیم پور ازغدی)
... در اسناد وزارت خارجه انگلیس بعدها منتشر شد و افشا شد كه در ایران و عراق و هند دست كم اینها سرمایهگذاری كلانی كردند كه چطور در محافل مذهبی و هیئتهای مذهبی از جمله بین شیعیان نفوذ بكنند. و از جریان پاك و ارزشمند مدح اهلبیت سوءاستفاده بكنند و این جریان مبارك مؤثر در تاریخ شیعه و انقلاب را تبدیل كنند به عامل مخدر و تفرقه بین مسلمین .
حتی در یكی از اسناد آنها آمده كه بین بعضی از هیئتهای میآمدند اشعاری را برای مداحی در اختیار آنها قرار میدادند كه كاملا بدعت بود. قمه توزیع میكردند بین عزاداران با بودجه خودشان . و اینها همه دستهایی است كه پشت پرده واقعا در این قضیه دخالت دارند و باید این دخالتها را دید . البته ممكن است یك مداحی با اخلاص دروغ بگوید و یك عزادار با اخلاص هم قمه بزند. ما بحثی با اونهایی كه این كارها را انجام میدهند نداریم . اما توجه داشته باشیم كه پشت این جریانات و پردهها گاهی ممكن است دستهایی در كار باشد برای این كه تفرقه و فتنه ایجاد بكنند و یك ادبیات افراطی.
روشهای غالیگرانه، بدعت و هتاكی نسبت به مقدسات سایر مذاهب اسلامی را باب بكنند و مسلمین را از جبهه اصلی و نبرد اصلی منحرف بكنند ... .
منبع:
نقل از سی دی مجموعه سخنرانیهای استاد رحیم پور ازغدی تحت عنوان " آنچه نگفتند " سی دی شماره 1 (عنوان سخنرانی: سیره حاكمان، چه باید كرد؟ دقایق 6:00 تا 7:30 ) از موسسه فرهنگی طرحی برای فردا ، صحبتهای استاد رحیم پور ازغدی در سخنرانی پیش از خطبههای نماز جمعه تهران .
قمهزنی ممنوع
در یکی از شهرها با وجود توصیههای مبلغین بزرگوار مبنی بر پرهیز از قمهزنی، مردم به خاطر اعتقادات خود دست برنمیداشتند. به ما گفتند به آنجا برویم و آنها را از این کار باز داریم . ایام ماه محرم بود و چون اعلام کرده بودند فلانی میآید و مردم ما را در تلویزیون دیده بودند، در مسجد جمع شدند. وقتی وارد شدم گفتند: آقای قرائتی آمدهای برای قمهزنی بگویی. گفتم: شغل من چیست؟ گفتند: تو معلم قرآن هستی. گفتم: به عنوان معلم قرآن قبولم دارید؟ گفتند: بله قبولت داریم ولی حرف قمه نزنی، فقط قرآن بگو . من روی تخته نوشتم: «بسم الله الرحمن الرحیم - یا ایها الذین آمنوا لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا» (1)؛ «ای کسانی که ایمان آوردهاید! "راعنا" نگویید، بلکه بگویید: "انظرنا".» و بعد توضیح دادم که: «یا ایها الذین آمنوا» یعنی: ای مؤمنین . «لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا» یعنی: راعنا نگویید بلکه انظرنا بگویید. راعنا نگویید یعنی چه؟ این قصهای دارد و قصهاش این است که: پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله در حال سخنرانی بود، یک نفر از پای سخنرانی گفت: راعنا، یعنی مراعات ما را هم بکن . یعنی آرامتر صحبت کن یا به این طرف و آن طرف نگاه کن .
این کلمه راعنا مثل کوکو است که هم میشود آن را با سیب زمینی درست کرد و هم با سبزی. «راعنا» را هم میشود از ریشه «رعی» گرفت و هم از ریشه «رعن». اگر از «رعی» گرفته شود به معنای «مراعات ما را بکن» است، ولی اگر از ریشه «رعن» گرفته شود، رعونت به معنای خر کردن است و «راعنا» یعنی «خرمان کن.»
وقتی که مسلمانان میگفتند «راعنا» هدفشان مقدس بود و معنای «مراعاتمان کن» را اراده میکردند، ولی یهودیها از این کلمه استفاده کرده و گفتند: مسلمانها به پیغمبرشان میگویند خرمان کن. در اینجا آیه نازل شد که: «یا ایها الذین آمنوا لا تقولوا راعنا و قولوا انظرنا»؛ «ای کسانی که ایمان آوردهاید، "راعنا" نگویید بلکه "انظرنا" بگویید.» یعنی کلمهای را که دشمن از آن سوء استفاده میکند به کار نبرید .
بعد از این که این آیه را تفسیر کردم، گفتم: شما که قمه میزنید هدفتان مقدس است و به عشق امام حسین علیه السلام این کار را میکنید، ولی تلویزیون کشورهای اروپایی این کار شما را دوازده مرتبه نشان داده و گفته است که شیعهها دچار مرض خودآزاری هستند. دشمن از این کار شما چنین سوء استفاده میکند . این کار امروز شما مثل همان «راعنا» گفتن مسلمانان صدر اسلام است که دشمن از آن سوء استفاده میکرد و قرآن کریم با آیه مورد بحث به مسلمانان آن روز و امروز هشدار میدهد که از هر کاری که دشمن از آن سوء استفاده میکند پرهیز کنید. پس چون امروز دشمنان از قمهزنی شما سوء استفاده میکنند، شما دیگر قمه نزنید. گفتند: حالا فهمیدیم و دیگر قمه نمیزنیم .
پس از این جلسه به تهران رفتیم و آن سال در آن شهر جز چند نفر کسی قمه نزد .
منبع:
مجله مبلغان، فروردین 1382، شماره 39 ، محسن قرائتی .
------------------------------------------------------------------------
منبع : تبیان
http://www.tebyan.net/Archive/SpecialOccasions/Religious/Year_1386/2008/2/18/61822.html
در دنياي امروز، اطلاع رساني ، تبليغات و رفع شبهات ،مورد توجه همگان است؛برماست كه در زمينه ي شناخت و رفع شبهات ديني مردم و بخصوص نسل جوان بكوشيم.